“Al in het eerste weekend van mijn verblijf in Joburg kwam ik in aanraking met het fenomeen ‘shebeen’,” vertelt Su Tomesen. “Ik leerde het kennen door de krachtige collage ‘Discussions in the shebeen’ van de Zuidafrikaanse kunstenaar Sam Nhlengethwa; een werk dat veel energie uitademt.’ Ik vroeg mijn mede-resident in The Bag Factory Senzo Shabangu wat een shebeen is. Hij vertelde dat dat oorspronkelijk een illegale bar aan huis is, in de townships ten tijde van de apartheid in Zuid-Afrika.”

De shebeens vonden hun oorsprong in de jaren zestig en werden gestart door zwarte vrouwen die zaken wilden doen. Deze vrouwen werden -en worden nog steeds- ‘shebeen queens’ genoemd. Hun rijkdom bestond meestal uit niet veel meer dan een aantal kratten bier en ‘umqombothi’; eigengemaakt Afrikaans bier. Mensen uit de townships kwamen er bij elkaar om te disussiëren en jazz te luisteren. Tomesen: “Heden ten dage is ‘shebeen’ een geuzennaam. Ik heb er vele, inmiddels uiteraard legale, shebeens bezocht in zowel Joburg als Soweto. Tijdens deze bezoeken keek ik naar de typische bouw, voorwerpen en inrichting.”

Al snel ontstond het idee om voor de afsluitende tentoonstelling van haar artist-in-residence een shebeen te bouwen in een deel van de tentoonstellingsruimte van The Bag Factory. Het doel van de tentoonstelling was het maken van een installatie waarin het publiek onderdeel van het werk zou zijn. “Deze installatie is met gevonden, geleende en gekregen materialen gemaakt. 20 m2 golfplaten kreeg ik bijvoorbeeld op voorwaarde dat ik ze na de expositie naar Soweto zou brengen. Van die golfplaten zou de volgende eigenaar een aanbouw maken.” De shebeen (zie de onderste afbeelding) is 8 dagen operationeel geweest. “Het publiek ging los in mijn werk en er waren allerlei schandalen; dronkenschap, diefstal en licht-raciale spanningen deden zich voor. Ik had bezoekers die nog nooit in een shebeen waren geweest, en er waren mensen die normaal niet naar galeries gaan. Dat is dus deel van het werk geworden.”

De laatste avond zijn de City One Minutes Johannesburg in de installatie vertoond. “Als resident bij The Bag Factory word je geacht een project met de plaatselijke community te verwezenlijken. In dat kader heb ik via de Nederlandse videokunstenaar en docent Jurgen Meekel met filmstudenten van de WITS University City One Minutes gemaakt. Ook werkte ik met jonge kunstenaars die voor het eerst met het medium video werkten.” In twee van de City One Minutes zijn de bezoekers van ‘shebeens’ in beeld gebracht: in ‘Muscles’ om middernacht en ‘My President’ om 15 uur zijn ze te bewonderen.