“Eigenlijk is Cuba voor een westerling één grote anekdote,” vertelt Anne Verhoijsen me wanneer ik haar vraag een bijzondere anekdote met me te delen. Verhoijsen ging voor City One Minutes naar Havana. Over Cuba zegt ze: “Je gaat er als buitenstaander vanuit dat er inmiddels veel veranderd is, maar daarin kom je bedrogen uit. Zo kost toegang tot het internet ontzettend veel, is het internet erg vertraagd, en is het medium niet bedoeld als toegankelijk voor iedereen. Er heerst een hoge censuur. Alleen goed nieuws uit Cuba en bevriende omringende landen wordt gepubliceerd. Over overvallen en ongelukken wordt niet bericht. Zulk nieuws zou de mensen alleen maar onrustig maken. Slecht nieuws uit de Verenigde Staten is wel nieuwswaardig.” In Cuba werkte Verhoijsen samen met de kunstenares Geraldine Orta. Over Cuba zegt Geraldine: “Cuba is als het ware een eiland met een wolk eromheen. De krant schrijft en men krijgt weinig informatie van buitenaf.”

Verhoijsen geeft toe dat ze van tevoren weinig wist van Cuba: “Tuurlijk, van Fidel Castro en het communisme en zo verder was ik op de hoogte maar met de dagelijkse gang van zaken en de manier waarop de Cubanen hun leven inrichten was ik niet bekend. De mensen waarmee ik contact had in Havana waren regeringsgezind, erg anti of zaten daar qua gevoel tussenin. Daardoor heb ik veel te horen gekregen. Het helpt dat ik heel nieuwsgierig van aard ben. Eén van de mensen waar ik persoonlijk contact mee had in Havana was een zogenoemd blokhoofd. Een blokhoofd houdt precies in de gaten wat alle mensen doen. Alles wat afwijkt van het normale beeld wordt waargenomen. Een nieuwe auto voor de deur vormt aanleiding voor een gesprek met de eigenaar ervan en mogelijk wordt de verkregen informatie doorgespeeld naar een hogere opzichter. Er is een grote sociale controle. Niemand heeft nog vertrouwen in de ander; er is onderling veel angst en achterdocht te bespeuren. Zo behoudt de regering macht.”

Deze zelfde sociale controle zorgde ervoor dat Verhoijsen in aanloop naar haar reis een zogeheten work permit moest aanvragen. “Van het begin af aan werd erop gehamerd dat ik een work permit moest aanvragen. Dat heeft veel voeten in de aarde gehad en uiteindelijk heb ik daar zwart voor betaald. Ironisch genoeg is er tijdens mijn verblijf in Havana niet één keer naar deze work permit gevraagd. Nu begrijp ik dat het aanvragen van een work permit vooral was voor de zekerheid van de mensen waar ik mee heb gewerkt. Mijn work permit zou aantonen dat ze een goede reden hadden om met een westerling te werken en zodoende zouden ze niet beticht kunnen worden van staatsvijandelijke activiteiten. Het work permit heeft er dus voor gezorgd dat ze in mijn gezelschap hebben mogen vertoeven.”

Trots is de filmmaakster vooral op het kunnen filmen van de wisseling van de vlaggen bij een gebouw dat fungeert als de Amerikaanse Ambassade. “President Bush had er op een gegeven moment voor gezorgd dat er elke avond nieuws uit de Verenigde Staten op de wand van de Amerikaanse Ambassade werd vertoond zodra de avond viel. Het scheen te gaan om belachelijk nieuws dat zich vooral toespitste op Hollywoodfeitjes en ander shownieuws. Fidel Castro heeft vervolgens een kunstenaar gevraagd dit nieuws te saboteren. Dit deed de kunstenaar door ontzettend veel zwarte vlaggen te plaatsen voor de wand waar het nieuws op vertoond werd. Ik vind het persoonlijk een heel krachtig beeld. Deze vlaggen worden drie keer per jaar vervangen door de nationale Cubaanse vlaggen. Het filmen van het wisselen van de vlaggen is me uiteindelijk gelukt en daar ben ik erg blij mee.”

Wat Anne Verhoijsen uiteindelijk nog had willen filmen maar wat haar niet is gelukt is het filmen van het gebruik van de libreta. “De libreta is een bonnenboekje dat iedere Cubaan krijgt aan het begin van het nieuwe jaar. Voor elke maand zijn bonnen voor bonen, suiker, rijst, vlees en per dag twee broodjes beschikbaar. Van deze bonnen kan men 14 dagen leven, daarna wordt men creatief! Helaas heb ik het gebruik van de libreta niet kunnen filmen; van zijn bestaan hoorde ik veel te laat. Ik denk dat de kunstenaars waar ik mee werkte niet de moed hebben gehad om mij een werkelijke blik in het leven van de Cubaan te geven. Ik heb uiteindelijk voornamelijk met oppervlakkige dingen kennis gemaakt. Met oppervlakkig bedoel ik dat ik deze momenten ook zelf had kunnen filmen. Bij thuiskomst heb ik het boek ‘De ritselaars van Havana’ van Edwin Koopman gelezen over het leven in de stad Havana. In dit boek komt het gebruik van de libreta veelvuldig voor. Met name door dit boek vallen gedane observaties op zijn plek. Nu begrijp ik achteraf bijvoorbeeld ook waarom ik vaak mensen met twee broodjes zag lopen.”

Wilt u meer weten over beeldend kunstenares Anne Verhoijsen? Klik dan hier. Bent u benieuwd naar haar persoonlijke reisverslagen, bezoek dan haar blog.