Bureau Binnenland » Sofoula Schalkwijk

Gerard Legebeke (54) overleden

Sofoula Schalkwijk — Mon, 04 Aug 2008 13:55:16 +0000

Vrijdag 1 augustus overleed, tijdens zijn vakantie in Frankrijk, Gerard Legebeke, eindredacteur van Argos. Hij was de spil en de aanjager van het journalistieke onderzoeksprogramma, dat nationaal en internationaal tal van prijzen won. Hij stond bovendien aan de wieg van het programma De Ochtenden, waarin EO, Vara en VPRO samenwerkten.
Gerard Legebeke paarde een onbedwingbare nieuwsgierigheid en een diep gefundeerd wantrouwen tegen autoriteiten aan een grote persoonlijke charme. Hij was niet op zoek naar eigen gelijk, maar naar waarheid. Daarbij besefte hij, als historicus, dat er achter elke waarheid steeds nieuwe vragen schuilgaan. Die vragen bleef hij stellen. Soms jarenlang - zoals in zijn speurtocht naar wat zich precies afspeelde in Srebrenica, of naar Nederlandse Special Forces in Afghanistan.
Binnen de kleine wereld van onderzoeksjournalistiek was, is en blijft Gerard Legebeke een grote naam. Binnen de VPRO zal ook zijn grote betrokkenheid bij radio, met name bij Radio 1, schrijnend worden gemist. Met grote vasthoudendheid bleef hij strijden voor serieuze en verdiepende programmering op de nationale nieuws-, actualiteiten- en sportzender.

Op condoleance.nl is een register aangemaakt.

‘Nederland mist regie’

Sofoula Schalkwijk — Tue, 29 Jul 2008 12:46:46 +0000

‘De besluitvorming op het gebied van ruimtelijke ordening in Nederland is hopeloos versnipperd. Maar liefst vier ministers (Cramer, Verburg, Eurlings en Van der Hoeven) gaan er over en de macht van projectontwikkelaars, gemeente en provincie is groot. De overkoepelende regie is volkomen zoek. We zouden een voorbeeld aan Frankrijk moeten nemen, waar Sarkozy de inrichting van het land heeft ondergebracht bij één minister, te weten die van Cultuur.’ Dat zegt hoogleraar Milieukunde Klaas van Egmond, voormalig directeur van het Milieu- en Natuurplanburo van het RIVM. In die hoedanigheid heeft hij het project Nederland Later begeleid, dat in juni 2007 is gepresenteerd. Hij is samen met projectontwikkelaar Edwin Oostmeijer en journalist Yvonne Zonderop te gast bij De Ochtenden. Aanleiding is het onlangs bij Meulenhoff verschenen boek 29 plannen voor een mooier Nederland, waarin 7 belangrijke thema’s op het gebied van ruimtelijke ordening worden besproken. Een van de auteurs van het boek is Yvonne Zonderop. Zij vindt net als Edwin Oostmeijer dat burgers niet vroeg genoeg in het besluitvormingsproces kunnen worden betrokken. Edwin Oostmeijer heeft daar bij twee projecten ervaring mee: Het Bolwerk in Utrecht en Mijn Ithaka in Almere. Over mobiliteit is iedereen het eens: het fileprobleem is nauwelijks op te lossen. In de praktijk blijkt dat als je het openbaar vervoer uitbreidt, mensen verder van hun werk gaan wonen. En is het wel nodig? Door de huidige hoge brandstofprijzen neemt het autoverkeer af en een kleine afname van het aantal weggebruikers blijkt een aanzienlijke vermindering van de files tot gevolg te hebben. Maar Klaas van Egmond ziet een bezwaar: ‘het recht op vervoer is een belangrijk recht voor iedereen, daar is voor gestreden. Door kilometerheffingen e.d. ontstaat een tweedeling tussen mensen die zich een auto kunnen veroorloven en wie niet. Dat mag niet de bedoeling zijn.’

Mosselman verkoopt Sudtours na 27 jaar

Sofoula Schalkwijk — Tue, 22 Jul 2008 09:53:19 +0000

‘Het voelt wel alsof ik mijn levenswerk heb verkocht, Sudtours is toch een beetje mijn kind’, verzucht oprichter Hans Mosselman (57) bij De Ochtenden. Hij is te gast omdat hij zijn familiebedrijf heeft verkocht aan de Sundio Group, een grote internetorganisatie onder meer bekend van Sunweb, Jiba en Gogo. 27 jaar geleden begonnen zijn vrouw Loes en hij met een reiswinkeltje op de Ferdinand Bolstraat in de Amsterdamse Pijp. Ze sliepen tussen de muizen op een stretcher achter in de zaak en vervoerden 2.000 passagiers per jaar. ‘In de zaak in de Van Baerlestraat waar we later in- trokken hadden we een slaapbank waar overdag de klanten op zaten. Je had toen nog geen computer dus ’s avonds verwerkten we handmatig de boekingen. Ik heb nooit durven dromen dat Sudtours uit zou groeien tot een concern met uiteindelijk 250.000 passagiers per jaar.’ In de jaren negentig zag het er zo goed uit dat hij een eigen chartermaatschappij begon: Dutchbird. Dat was misschien toch te hoog gegrepen, erkent hij: ‘We kregen geen nachtslots op Schiphol, moesten uitwijken naar Rotterdam en doordat touroperators ons vooral als concurrent zagen wilden ze niet met ons samenwerken. Vijf jaar later verkocht ik het voor 1 euro aan Erik de Vlieger in de hoop dat de continuïteit van het bedrijf gewaarborgd zou blijven. Maar het ging al snel failliet, een litteken op mijn hart. Met name de bijeenkomst waar de directeur van Dutchbird werd gearresteerd was verschrikkelijk, die zal ik nooit vergeten.’ Maar ook na dit avontuur krabbelde Sudtours weer op.

Sudtours was op het laatst een van de weinige Nederlandse reisorganisaties die nog niet door een buitenlands concern was overgenomen. Mosselman: ‘Ik had al eerder aanbiedingen gehad, maar was er geestelijk steeds niet aan toe. Maar voor de nabije toekomst verwacht ik zwaar weer voor de reisbranche. De hoge brandstofprijzen en het nadelige businessmodel (KLM-dochter Transavia bestookt de reismarkt met goedkope aanbiedingen) maken dat het nu wel een goed moment is om uit te stappen. Ik leid de zaak tot oktober van dit jaar, zodat ik geestelijk kan afbouwen. Met drie reiswinkels blijf ik actief in het toerisme. Daarnaast trekt de wereld van entertainment en sport. Ik ben er niet de man naar om stil te gaan zitten.’

Hoe herken je crimineel in net pak?

Sofoula Schalkwijk — Tue, 15 Jul 2008 09:53:03 +0000

‘Het moeilijke aan witteboordencriminaliteit is dat je boeven in een keurig pak moeilijk herkent’. Dat zegt adviseur Lenny Vulperhorst. Hij is bij ons te gast in verband met zijn boek Hebzucht in vastgoed. Over crimineel gedrag van topbestuurders. Door middel van gesprekken met topbestuurders van woningbouwcorporaties en pensioenfondsen belicht hij de mechanismen achter fraude in de publieke sector en de vastgoedwereld. Dat lukte alleen door de geïnterviewden anonimiteit te garanderen: ‘Niemand wil openlijk de vuile was buiten hangen; iedereen in de sector kan zo malafide ondernemers en bestuurders aanwijzen, maar niemand doet het. Met als gevolg dat witteboordencriminelen ongestoord hun gang kunnen gaan.’ Een goed voorbeeld is de topman van een woningbouwcorporatie die zich erover verbaast dat hij van de aannemer maar geen rekening krijgt voor de verbouwing van zijn huis. Toen hij belde kreeg hij als antwoord: ‘We sturen nooit rekeningen naar jullie’.

‘Nederlandse jazz heeft gevoel voor drama’

Sofoula Schalkwijk — Wed, 09 Jul 2008 12:41:36 +0000

In het boek Jazzhelden van muziekjournalist Koen Schouten staan twintig interviews met onder meer Jamie Cullum, Erik Vloeimans, Rita Reys en Willem Breuker. Schouten zit bij ons aan tafel om te praten over de totstandkoming van zijn boek en om daarnaast ook vooruit te blikken op North Sea Jazz komend weekend in Rotterdam. Alle geïnterviewden in het boek hebben volgens hem een bepaalde eigenwijsheid: ’Ze trekken zich niets aan van de heersende orde en zijn er in geslaagd hun karakter te gebruiken voor hun muziek.’ Een van hen is Branford Marsalis die met zijn gezin in North Carolina woont. Schouten over hun ontmoeting: ‘Marsalis is een waanzinnige jazz-saxofonist, bij het grote publiek bekend van zijn gastoptreden in Englishman in New York van Sting. Ik zat in een hotel in Durham en hij zou me met de auto ophalen voor het interview. Op zich is dat al opmerkelijk, de ster die de journalist een lift geeft, maar goed. Doordat hij achter het stuur zat en zich op het verkeer moest concentreren, gaf hij heel open antwoord op mijn vragen. Bovendien verdwaalden we, dus ik heb eigenlijk heel lang en open met hem kunnen praten.’ Om Rita Reys voor zich te winnen nam Schouten een bos bloemen mee. ’Ze staat erom bekend nogal een mondje te hebben, dus dat leek me verstandig. Maar het was helemaal niet nodig. Omdat ze meestal als bekende Nederlander wordt gezien, vond ze het heel leuk om voor de verandering eens serieus als jazzartiest geïnterviewd te worden over haar muziek.’ Op de vraag of er zoiets bestaat als Nederlandse jazz, antwoordt Schouten: ’Amerikaanse muzikanten zoals Steven Bernstein hebben me verteld dat onze jazz wordt gekenmerkt door een bepaald gevoel voor dramatiek. De verhoudingen tussen Nederlandse jazzmusici worden heel duidelijk op het podium uitgespeeld.’ Tot slot heeft de jazzkenner nog een paar tips voor North Sea Jazz: The Matthew Herbert Big Band en het japanse sextet Soil & Pimp Sessions.

Het gesprek begint halverwege de link:

‘Holleeder in rechtzaal geboren entertainer’

Sofoula Schalkwijk — Fri, 27 Jun 2008 10:12:54 +0000

Journalisten Estella van Heesen en Anke Sprakel hebben het megaproces tegen Willem Holleeder in 2007 intensief gevolgd, drie maanden lang, drie dagen per week. Ze wilden vooral verslaan hoe zo’n groot proces in zijn werk gaat en wat het met alle betrokkenen doet. Hun boek Het proces Holleeder verscheen deze week. Ze vertellen er over aan tafel in De Ochtenden: ’De rechters, de Officier van Justitie, advocaten en verdachten waren maandenlang tot elkaar veroordeeld. Ze speelden allemaal een rol. Zo beschikte rechtbankpresident Verpalen over dezelfde humor als Holleeder, terwijl Officier van Justitie Koos Plooij een man van strikte regels bleek, misdaad moest bestraft worden. Voor advocaat Hein Kuijper was het de eerste megazaak met alle bijbehorende publiciteit en Holleeder die wilde het vooral rechtbankpresident Verpalen naar de zin maken. Dat was zijn strategie. Hij weigerde te praten met het Openbaar Ministerie, daar had hij geen vertrouwen in, maar de rechtbank wel, daar richtte hij al zijn pijlen op. Kortom, het waren vier geweldige personages met enorme ego’s die allemaal hun zegje wilden doen.’

Door de raketaanval op de zwaarbeveiligde bunker in Osdorp de eerste dag van het proces moest uitgeweken worden naar een minder goed beveiligde zaal in de rechtbank op de Parnassusweg in Amsterdam. ‘We zaten oog in oog met Holleeder, we konden hem aanraken, terwijl hij zijn eigen advocaat niet eens zonder glasplaat ertussen mocht spreken. Holleeder had moeite zich een weg te banen, zoveel publiek trok de zaak en dat werd lopende het proces alleen maar meer. Bij de uitspraak lagen ze om 07.00 uur te wachten voor de deur van de rechtbank. Op de publieke tribune zeiden mensen ook: “Het lijkt hier wel een kroeg, alsof we in De Hallen een biertje staan te drinken.” Holleeder voelde zich prima tijdens de rechtzittingen, het was een uitje voor hem.’

‘Bureaucratie ook positieve kanten’

Sofoula Schalkwijk — Tue, 24 Jun 2008 13:19:59 +0000

Thuiszorgmedewerkers zijn 30-40% van hun totale tijd kwijt aan vergaderingen en administratie en dat is veel meer dan in andere Europese landen, zo blijkt uit het proefschrift van cultuurwetenschapper Hannerieke van der Boom. Ter vergelijking: In België besteden ze 10% aan dergelijke taken en in Duitsland is zelfs bijna alle tijd voor de cliënt. Samen met Mirko Noordegraaf van de Universiteit Utrecht praat Van der Boom bij De Ochtenden over de bureaucratisering in de publieke sector. Van der Boom heeft de Nederlandse thuiszorgsituatie vergeleken met die in Duitsland, Frankrijk en Denemarken en concludeert dat in Duitsland en Frankrijk mensen op het platteland haast geen thuiszorg kunnen krijgen. Die is daar gewoon niet beschikbaar en dat is met name voor Duitsland, het land met de hoogste vergrijzing van Europa, zorgwekkend. In Denemarken is de thuiszorg op lokaal niveau uitstekend geregeld, maar daar betalen de Denen dan ook torenhoge belastingen voor.

Volgens Mirko Noordegraaf moeten we oppassen bureaucratisering als grote boosdoener af te schilderen: ‘bureaucratie is nodig om een betrouwbaar, gelijk, voorspelbaar, professioneel zorgsysteem te realiseren met zo min mogelijk risico’s, gespreid over het hele land. Professionals hebben standaarden nodig.’ De klachten van medewerkers en cliënten over de disproportionele papierwinkel vindt hij begrijpelijk maar niet terecht: ’De problemen komen voort uit schaarste. Documenten en formulieren moeten een soort drempel opwerpen. De verzorgingstaat is niet te handhaven, daarom heeft de overheid indicatie-momenten ingebouwd en timeslots en beperkte productietijd. Dat is allemaal bedoeld om kosten te beheersen en de schaarse middelen over iedereen te verdelen. Maar bureaucratie kan heel nuttig zijn.’ Zo heeft Noordegraaf voor het ministerie van Binnenlandse Zaken onderzoek gedaan bij de wijkpolitie en de recherche. Zij besteden respectievelijk 20% en 40% aan administratieve taken. ‘Maar daar gaat het om heel nuttige zaken, zoals het registreren van criminele feiten en dossieropbouw voor het Openbaar Ministerie. Dat moeten ze gewoon blijven doen.’ Noordegraaf pleit er daarom voor dat per sector beoordeeld wordt of de papieren rompslomp noodzakelijk is of niet.

De drie levens van de tweeling Pieck

Sofoula Schalkwijk — Tue, 17 Jun 2008 11:05:16 +0000

De tweelingbroers Anton en Henri Pieck hadden hun talent voor tekenen gemeen, maar verder waren hun karakters totaal verschillend. Anton maakte vlijtig ambachtelijke tekeningen, die niet als kunst werden beschouwd. Hij gaf het niet toe, maar stiekem vond hij dat gebrek aan erkenning best vervelend. Zijn tweelingbroer Henri tekende ook maar daarnaast spioneerde hij jarenlang voor de Russen. Journalist Paul Arnoldussen ploegde samen met Hans Olink vier kilo MI5 documenten door voor de biografie van de broers Pieck: Twee broers drie levens. Anton & Henri Pieck. ‘Je staat versteld hoe makkelijk we toegang kregen tot die stukken. Op de website van MI5 staat gewoon: die en die documenten uit periode huppeldepup is openbaar en bij ons op te vragen. Was de Nederlandse AIVD maar zo open met BVD-archieven,’ verzucht hij. ’We hoefden bij MI5 alleen maar een verzoek in te dienen en geld over te maken. Een paar weken later kregen we een pakket met 1000 dubbelzijdig bedrukte A4tjes thuisgestuurd. Daaruit wordt duidelijk dat de notities van Henri Pieck rechtstreeks bij Stalin terechtkwamen en dat zijn bevindingen directe invloed op het Molotov-Ribbentropverdrag hebben gehad. Hij spioneerde vanaf de jaren dertig tot aan de oorlog. Na de oorlog hebben de Britten en de Russen hem door en moet hij zijn spionage-activiteiten staken. Hij was overigens een watje, iemand doodschieten had hij nooit gekund. Dat vonden de Russen wel een minpuntje.’

‘Ontslagbescherming wassen neus’

Sofoula Schalkwijk — Fri, 13 Jun 2008 10:01:16 +0000

‘Als je baas ineens anders doet, zich kritischer opstelt zonder aanleiding, de inhoud van je werk verandert, of je wordt overgeplaatst, wees dan alert. Je dagen zijn geteld.’ Daarvoor waarschuwt ervaringsdeskundige (zes keer ontslagen) Henk Vlaming aan de vooravond van de presentatie van het advies van de commissie Bakker. Vlaming is de auteur van het boek Het ontslagcircus dat deze week is verschenen. ‘De ontslagbescherming van werknemers in Nederland stelt nu ook al niet zoveel voor, hoor. Werkgevers moeten wel het ontslag laten toetsen door het CWI of de kantonrechter. De commissie Bakker wil daar van af, maar ik denk niet dat dat veel extra banen oplevert. Je kunt mensen niet verbieden naar de rechter te stappen en aangezien werknemers het meestal niet met hun ontslag eens zijn, krijgen rechters het straks erg druk.’ Verder wil de commissie Bakker dat werknemer en werkgever zes maanden de tijd nemen om een nieuwe baan te vinden. Maar wat als er recessie is en er geen banen zijn of in geval van moeilijk bemiddelbare mensen? Ina Sjerps van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten ook te gast, reageert: ’Dit geldt per 1 juli al voor ambtenaren. Je kunt inderdaad niet iedereen makkelijk meteen door laten stromen, we kunnen ook niet het walhalla creëren hier op aarde. Het is beter dan dat je niet afkomt van slecht functionerende mensen, die hebben zo’n negatief effect op hun omgeving.’ Over de preventieve ontslagtoets zegt zij: ‘het is een anomalie, ingevoerd door de Duitsers in de Tweede Wereldoorlog.’ Voor ambtenaren gelden overigens hele andere regels. Voor hen geldt de ontslagtoets niet, maar ze kennen veel meer mogelijkheden om tegen hun ontslag in beroep te gaan. De 1 miljoen ambtenaren die Nederland kent vallen onder het bestuursrecht en niet onder civiel recht. De Vereniging van Nederlandse Gemeenten wil af van die status aparte voor ambtenaren en heeft daarom een brief gestuurd naar het kabinet.

Meedoen is goud

Sofoula Schalkwijk — Thu, 12 Jun 2008 07:23:23 +0000

Omdat alle krantenkoppen deze dagen gereserveerd zijn voor Oranje, is het menig sportliefhebber ontgaan dat dit weekend in Amsterdam de Nationale Special Olympics plaatsvonden. Gerrit Kalsbeek zag hoe ruim 1700 topsporters met een verstandelijke beperking zich opmaakten voor de strijd om grote bekers en gouden plakken. De opening vrijdagavond werd opgeluisterd door optredens van Frans Bauer en Jan Smit. Staatssecretaris Jet Bussemaker, burgemeester Job Cohen en ex-atleet Ada Kok waren erbij toen achter het grote podium 1700 atleten en 600 coaches zaten te wachten op het komende defile. Ze waren allemaal opgewonden en uitgelaten. ‘t Is stil aan de overkant!’, zongen de judoka’s uit Scheemda uitdagend naar hun rivalen uit Zoetermeer. En die zongen net zo hard terug. De voorzitter van Special Olympics Nederland, Henny Jacobs, is hartstikke blij met dit evenement: ‘Dit geeft de mensen zoveel plezier en zoveel gevoel van eigenwaarde! Ook voor de ouders die zien dat hun kinderen iets presteert, een medaille wint en aandacht krijgt.’ Maar zelf benadrukken de sporters allemaal dat winnen niet het belangrijkste is: ‘Meedoen is goud’, tevens het motto van deze spelen.

Dan kan het feest beginnen. Begeleid door de stuwende ritmes van een professionele dj ontrolt zich een kleurrijke stoet van deelnemers, coaches en vrijwilligers. Vervolgens opent de burgemeester van Amsterdam officieel de Special Olympicas 2008. Ada Kok neemt publiek de sporters de olympische eed af en staatssecretaris Jet Bussemaker houdt een vrij onbegrijpelijk verhaal over haar beleid. Voorzitter Jacobse: ‘Jammer dat ambtenaren haar niet een begrijpelijke speech voor dit publiek hebben meegegeven.’ Na het ontsteken van de Olympische vlam is het tijd voor het slotoptreden van de populaire zanger uit Volendam Jan Smit. Voor de burgemeester en de staatssecretaris is dit het moment om schielijk het sportpaleis te verlaten. Verslaggever Gerrit kan burgemeester Cohen nog snel wat vragen (’Nee, geen idee hoeveel verstandelijk gehandicapten er in Amsterdam wonen’). Mevrouw Bussemaker is al gevlogen voor hij zich langs de security kan kletsen. Helaas. Hij had haar graag willen vragen welke gevolgen een paar jaar embryo-selectie voor de Special Olympics zou kunnen hebben…. Onze Lieve Heer heeft gelukkig voor prachtig weer gezorgd en het gehele weekend kan het publiek getuige zijn van prachtige sportprestaties, oprecht heldendom en ook de bittere tranen van verlies. Als zondagavond de vermoeide atleten afgemat maar tevreden de bus instappen, al dan niet omhangen met een eremetalen plak, is er een einde gekomen aan een sportieve happening van Olympisch formaat.