Ik was misschien op bezoek gegaan bij het bedrijf EnviroMission in Melbourne, dat na veel vertraging eindelijk een zonnetoren in New South Wales lijkt te gaan bouwen (zie dit futuristische filmpje). Van een ander type trouwens dan de Spaanse toren die onlangs in het nieuws was - ook in Australië.  Of anders bij ’s werelds grootste zonne-energiepark dat in aanbouw is in de provincie Victoria. Daar wordt licht geconcentreerd op speciale, efficiënte zonnepanelen. Australië is nog steeds een enorme producent van broeikasgas, maar heeft de mogelijkheden om daar snel wat aan te doen: veel zon en veel vlak land. En veel last van klimaatverandering.

Wat ik ook fascinerend vind sinds ik er twee jaar geleden over las in New Scientist (volledige tekst is hier te vinden op pag. 13 en verder), is het bestaan van verborgen ecosystemen onder de woestijnbodem. In de waterhoudende lagen leven al vele miljoenen jaren allerlei dieren die het daglicht nooit zien, zoals dit beestje (foto Douglas Elford, Western Australian Museum). Ongetwijfeld zijn sommige soorten verdwenen voor ze ontdekt zijn, doordat het grondwater is opgebruikt. Ik was graag uit vissen gegaan in de woestijn met een van de wetenschappers die zich daarmee bezighouden.

Ook jammer: ik heb geen vogelbekdier gezien. Vooraf heb ik wel gezocht naar onderzoekers die iets met dit bizarre beest doen. Dat leverde verrassend weinig op. Zijn DNA-volgorde wordt weliswaar volledig ontcijferd, maar dat gebeurt in de Verenigde Staten. Als ik er tijd voor had gehad, was ik in ieder geval een kijkje gaan nemen in het Healesville Sanctuary vlakbij Melbourne, dat een fokprogramma voor vogelbekdieren heeft.

Ik had ook best aandacht willen besteden aan MIRANDA, het aanstaande zusje van de Nederlandse radiotelescoop LOFAR. Het betere zusje, volgens de prof die ik er kort over sprak. Want, zei ze, deze schotels komen in een gebied waar nauwelijks storing door aardse radiouitzendingen te verwachten is. Had ik ook de strijd om de vestiging van de Square Kilometre Array kunnen aanstippen, een race tussen Zuid-Afrika en Australië.

En zo zijn er nog meer onderwerpen. Maar ja, je kunt niet alles hebben. Wat ik trouwens ook niet heb is een jetlag. Deze keer zonder pillen te slikken. Ik ben hooguit een beetje moe na twee nachten in een vliegtuig en een dag rondsjouwen door bloedheet Kuala Lumpur. Dat is misschien niet zo heel raar.

Enfin, dit was de laatste aflevering van het weblog. Bedankt voor de aandacht!

Aan een wandelpad valt daarentegen weinig te verdienen, dus in geen van de tientallen reisbureautjes in Airlie Beach wordt het fantastische regenwoud aangeprezen. Terwijl je alleen maar een straat uit hoeft te lopen om er te komen. Ik liep in drie uur omhoog naar een prachtig uitkijkpunt en in anderhalf uur weer terug, zonder ook maar een mens tegen te komen. Wel een hoop dieren natuurlijk. Vlinders, allerlei vogels, twee slangen, talloze hagedissen. En ook de gevreesde varkens. Het zou beter voor het bos zijn als ze er niet waren, en misschien kunnen ze binnenkort giftig snoepgoed verwachten, maar… schattig waren ze wel, de drie biggetjes die mijn pad kruisten.

Kookaburra’sVeel is er op dit filmpje niet te zien… het gaat dan ook om het geluid van een groepje kookaburra’s, luid schaterlachende ijsvogels. Ze deden het speciaal voor mij; het zal dus wel een alarmroep zijn.

Ik weet nu ook dat veel koraalvissen verzot zijn op brood. Favoriet van alle snorkelaars was een Napoleon lipvis die we Bob gedoopt hebben. Hij is ruim een meter lang en vindt het schijnbaar prima om geaaid te worden, of het nu onder of boven water is. Onderwaterfotografie zat er voor mij niet in, dus Bob is de enige vis waarvan ik foto’s heb. Die zal ik morgen online zetten.

De overheid van de staat Victoria heeft ruim honderd miljoen euro neergeteld voor een  rond gebouw met een diameter van 116 meter, met daarin een elektronenkanon en een hele machinerie om de elektronen te versnellen tot 99,9987 procent van de lichtsnelheid. Ze worden van nog meer energie niet sneller (dat mag niet van de natuurwetten), maar wel zwaarder, tot dertig keer hun oorspronkelijke gewicht. Dit gebeurt allemaal in de binnenste ring, waar ze dan 1.340.000 rondes per seconde afleggen (opgave voor nerds: bereken de omtrek van deze ring). Daar heb ik natuurlijk niks van gezien, dat is me allemaal verteld.

De elektronen verhuizen van de binnenring naar de buitenring, alwaar ze door sterke magneten steeds gedwongen worden om bochten te maken. Bij iedere bocht schieten de elektronen lichtdeeltjes weg. Als de druppels van natte tennisballen die aan een touwtje worden rondgezwierd, heb ik me laten vertellen, maar dat wil natuurlijk nog niet zeggen dat ik echt begrijp wat er gebeurt.

Enfin, om dat licht is het allemaal begonnen. De golflengte varieert van enkele miljardsten van een millimeter (harde rontgenstraling) tot ruim een millimeter (microgolfstraling), de intensiteit is extreem hoog. En daarmee zijn vooral plaatjes te maken. Superscherpe rontgenfoto’s, afbeeldingen van eiwitten, analyses van materialen. Om dat mogelijk te maken, zijn nog veel meer apparaten nodig, die opgesteld staan in de banen van de lichtstralen. Een rondleiding langs de vijf opstellingen die nu in de testfase zijn (door een hoogleraar wiens naam ik blijkbaar nergens heb genoteerd) was behoorlijk indrukwekkend.

Het synchrotron is een ware tempel de wetenschap. Dat mag wat kosten: niet alleen die honderd miljoen voor de basismachines, maar ook tientallen miljoenen voor het apparatenpark eromheen, plus zo’n 13 miljoen euro per jaar voor het gebruik. Dat laatste bedrag komt voornamelijk voort uit de elektriciteitsrekening. Tien procent komt uit duurzame bronnen, de rest van kolencentrales. Het synchrotron produceert dus niet alleen scherpe beelden, maar ook astronomische hoeveelheden broeikasgas. Moeten onderzoekers zich daar verantwoordelijk voor voelen? Ik vind van wel, maar tot nu toe lijken ze dat nauwelijks te doen.

De economische schade van die ongewense planten is volgens dit centrum ongeveer 2,5 miljard euro per jaar, en de schade die voorkomen wordt door maatregelen bedraagt zo’n zes miljard euro. Het belang van een centrale onkruidbestrijding is de regering blijkbaar niet duidelijk, want het centrum moet sluiten. Vanaf juni volgend jaar krijgt het geen overheidsgeld meer. Misschien ben ik wel een naïeve journalist die zich voor het karretje laat spannen van een overheidsdienst in doodsnood, en zijn er heel goede redenen om de geldkraan dicht te draaien. Maar zo op het eerste gezicht ben ik het eens met de directeur: het lijkt het me tamelijk dom.

Tweederde van de ergste woekerplanten zijn ooit ingevoerd als sierplant. Een twintigtal lastpakken is uitgeroepen tot ‘Weed of National Significance’, en krijgt voorrang bij de bestrijding. De sierasperge die hier ‘bridal creeper’ heet bijvoorbeeld. Hele bossen raken erdoor overgroeid, zoals op deze foto links, van Graeme Pritchard. Bramen zijn ook een groot probleem, net als de op het water drijvende kroosvaren (zie de twee foto’s rechts, gemaakt door Colin Wilson). En Hymenachne amplexicaulis, de moerasplant die de rol van slechterik speelde in het filmpje uit het Kakadu-reservaat dat ik eerder op deze site zette, hoort ook bij de vreemde indringers. Daar werd ook een van de manieren getoond om het probleem te bestrijden: vuur. Verder worden er onder meer vrijwilligers ingezet die ongewenste planten verwijderen. Maar de belangrijkste manier is biologische bestrijding, dus het introduceren van natuurlijke vijanden zoals plantenschimmels en vraatzuchtige insecten. De onkruidonderzoekers noemen dat een groot succes, maar het kan natuurlijk ook gevaarlijk zijn. Volksvijand nummer één, de reuzenpad - ik zag er net nog eentje hier in de tuin in Brisbane, zie foto - is ook begonnen als biologische bestrijder. Van een vraatzuchtig insect, trouwens.

“We hadden ongeveer driekwart van looptijd van dit experiment (zie de foto hier rechts - EV) achter de rug, dus we staan niet helemaal met lege handen. Maar ons onderzoek is door de brand minstens een half jaar vertraagd.” De uitkomsten heeft hij nog niet op een rij, al is de hoofdlijn wel duidelijk: hitte en extra CO2 zijn allebei slecht voor koraal en goed voor sommige algen en wieren. En in combinatie al helemaal.

Zelf is Diaz gespecialiseerd in algen en wieren. Daar zijn ontzettend veel soorten van - Diaz heeft wel eens twintig varianten gevonden op een enkele vierkante centimeter dood koraal - en ze reageren heel verschillend op veranderende omstandigheden. Dat geldt trouwens ook voor koraal: veel soorten, allemaal hun eigen lievelingsplekje, en de één kan een stuk beter tegen verstoring dan de ander. Diaz: “Rond de Keppel-eilanden zijn er gebieden waar een jaar geleden alle koraal dood was, die bedekt waren geraakt met algen, maar die een half jaar later alweer vol koraal zaten. Dat is heel snel, dat kan niet elke soort. Waarschijnlijk is de soortsamenstelling op die plek dus wel veranderd.”

Er is nog heel veel onbekend over koraalriffen en hun bewoners, benadrukt hij. “Waarom verbleekt en sterft het ene rif en blijft het andere gezond, terwijl ze maar enkele meters van elkaar vandaan liggen?” (Zoals op deze twee foto’s die hij vorig jaar nam: links leeft het koraal nog, rechts is het doodgegaan.) “Waarom herstelt het hier heel snel, daar heel langzaam en ergens anders helemaal niet? We weten er wel iets van, maar nog veel meer weten we niet.” Zo gek is dat niet, voegt hij toe, want pas sinds 1998 wordt er serieus onderzoek gedaan naar het verbleken van koraal. Voor die tijd werd het gezien als iets dat in theorie zou kunnen voorkomen, maar in de praktijk geen probleem was.Hoewel het meeste onderzoek op eilanden en in zee wordt gedaan, zijn er op de campus in Brisbane ook wat aquaria met koraal, algen en een paar kleurige reuzenoesters. Diaz laat me daar zien hoe je het verschil tussen levend en dood koraal kunt zien en wijst een verschillende algensoorten aan - een ‘good guy’, die helpt het koraalrif op te bouwen, en een paar ‘bad guys’, die daar juist bij hinderen. Ik heb dat gefilmd, maar het geluid is door een combinatie van achtergrondgeluid en onkunde zo slecht dat ik er niet echt iets mee kan beginnen. Dan maar een foto…

Is het Groot Barrièrerif nog te redden? Ook deze onderzoeker wil vooral niet hopeloos klinken, want anders doet niemand meer zijn best om er nog wat van te maken. “Ik heb dat in Colombia gezien, waar ik oorspronkelijk vandaan kom. Vervuiling en overbevissing vernietigden het koraalrif, en daar ging men gewoon mee door, want ‘het was toch al te laat’. Het Groot Barrièrerif is nog in relatief goede staat, dus laten we zien wat we kunnen redden. Het zal veranderen, dat staat vast. En niet ten goede. Maar toch hoop ik dat mijn kinderen ook nog van de pracht van het koraalrif kunnen genieten, dat ze de spectaculaire beelden uit een zekere animatiefilm later in het echt kunnen zien.”

Bijna alle diersoorten die op de dodenlijst staan, werden ooit met opzet ingevoerd. Bijvoorbeeld tilapia’s, karpers, dromedarissen, konijnen, vossen, katten en varkens. Tegen de zwijnen wordt momenteel een nieuw middel getest, vertelde voorlichtster Kerryn Molloy me. ‘Pigout’, een soort keiharde voederbrokken van geperst plantenmateriaal dat de beesten onweerstaanbaar vinden. Van binnen zit vergif of een anticonceptiemiddel. Omdat alleen varkens deze brokken kunnen doorbijten en ze helemaal oppeuzelen, zouden andere dieren in principe nergens last van moeten hebben als een gebied per vliegtuig wordt bezaaid met deze gifpakketjes.

Tot mijn verbazing staan ook dingo’s, de wilde honden van Australië, op de lijst van boosdoeners. Omdat ze bijna overal ‘genetisch vervuild’ zijn geraakt door paringen met gewone honden, zei Molloy. Maar dingo’s zijn toch juist goed tegen katten en vossen, wierp ik tegen, en voorkomen zo dat kleine buideldieren worden uitgeroeid? Ik heb daar vorig jaar een artikel over geschreven. Tja, reageerde ze, dat klopt, maar de uitroeiingsoperaties worden voor een belangrijk deel gefinancieerd door boerenorganisaties. En die hebben een broertje dood aan dingo’s, omdat zij ware slachtingen kunnen aanrichten onder schapen. Die moeten dus verdreven worden van het grasland waar de kuddes grazen. Maar wacht even, wie zijn hier eigenlijk de indringers?

Hier is het filmpje, een kleine acht minuten lang. Copyright berust bij CSIRO, en wie er meer over wil weten, mailt met Barbara.McKaige@csiro.au. Ik heb ook net een artikel voor Noorderlicht af over vuur in het landschap. Dat staat hier.

Gisteren was het hier trouwens duidelijk herfst aan het worden: waterig koud, overal afgevallen bladeren op de weg, vroeg donker… maar nu schijnt de zon weer volop. En hij draait natuurlijk tegen de klok in.