Hilversum, 20 maart 2008

Geachte minister Van Middelkoop,

Tijdens de jubileumviering van ons programma Argos op 9 november jl. hield u een prikkelende toespraak, die de nodige aandacht kreeg. Wij voelden en voelen ons zeer vereerd met uw bijdrage aan ons jubileum en zijn u daarvoor nog steeds erg erkentelijk.

Maar tijdens uw toespraak voegde u Argos ook een aantal zeer negatieve kwalificaties toe: “Argos heeft het Nederlandse publiek graancirkels voorgesteld en UFO-journalistiek bedreven (..) Iedereen weet dat vliegende schotels niet bestaan, maar toch kan elk bericht erover rekenen op gretige aandacht. Hetzelfde geldt voor militairen, die zouden zijn waargenomen waar ze niet behoren.” Aanleiding voor deze opmerkingen van u waren twee uitzendingen (op 17 en 19 oktober 2007) van Argos over het opereren van Nederlandse Special Forces in Afghanistan eind 2001/2002.

U onderbouwde deze vergaande diskwalificaties vervolgens op twee manieren.
Als eerste wees u op het tekort aan “methodische eerlijkheid en redelijkheid”. Argos zou zeer “zuinig” zijn geweest in het verlenen van wederhoor aan het ministerie van Defensie. “Kunnen de vliegende schotels van Argos misschien toch niet het daglicht van het ministerie van Defensie verdragen?”, zo vroeg u uzelf af tijdens de toespraak.
Ook wees u op de inhoud van de twee Argos-uitzendingen: “Het bewijsmateriaal van Argos is dun en eenvoudig te weerleggen.” Even later stelde u: “De beschuldigingen uit deze uitzendingen van Argos blijken dus gelukkig niet waar. Ik heb het een canard genoemd.”
Daarna volgde – na enkele tussenvragen (“Maar wat nu? Hoe zit het met de verantwoordingscultuur van Nederlandse media?”) - de aankondiging dat u een klacht ging indienen tegen Argos bij de Raad voor de Journalistiek: “De Raad voor de Journalistiek is (..) de enige toevlucht voor burgers en instanties die vinden dat hen door het handelen van bepaalde journalisten schade is berokkend. Daarom heb ik mijn Directeur Voorlichting opdracht gegeven een klacht tegen Argos in te dienen bij de Raad voor de Journalistiek.”

Het duurde even, maar uiteindelijk kwam die klacht er toch en werd die op 31 januari 2008 door de Raad voor de Journalistiek behandeld.
Wij als Argos-redactie waren in eerste instantie verbaasd over de inhoud van de klacht. Ondanks alle ferme woorden in uw toespraak over hoe “dun en eenvoudig te weerleggen” het bewijsmateriaal van Argos was, betrof de klacht niet dat bewijsmateriaal in de Argos-programma’s.
In tweede instantie verbaasde ons dat ook weer niet. Want noch tijdens uw toespraak, noch daarna tijdens het debat dat u op 28 november 2007 met de Tweede Kamer had over de Argos-uitzendingen, was u in staat uw opmerkingen over de bewijsvoering van Argos waar te maken. Tegenover de Tweede Kamer moest u juist toegeven dat Nederlandse commando’s in 2002 wel degelijk vaker dan één keer buiten het toenmalige ISAF-gebied hadden geopereerd, zoals Argos aan de hand van beeldmateriaal had aangetoond. Een Kamermeerderheid toonde haar ongenoegen over deze ‘late erkenning’ door Defensie.
Zelfs de al op 9 november aangekondigde weerlegging van de inhoud van een door Argos geciteerd officieel rapport van het Amerikaanse Korps Mariniers is gebrekkig en roept nog steeds veel vragen op. In dat rapport wordt gemeld dat Nederlandse militairen eind 2001/begin 2002 aanwezig waren op de Amerikaanse militaire basis bij het vliegveld van Kandahar. De authenticiteit van het door Argos opgevoerde document en de aangehaalde citaten werden niet aangevochten, maar wel deed u op 9 november over het rapport een korte mededeling aan de Tweede Kamer: “Het Pentagon heeft inmiddels bevestigd dat het rapport onjuiste informatie bevat over Nederlandse troepen.” Nadere toelichting ontbrak, maar die werd de Kamer wel in het vooruitzicht gesteld: “Een meer specifieke en gedetailleerde toelichting van Amerikaanse zijde vergt nog enige tijd.”
Een Kamermeerderheid toonde zich tijdens het debat op 28 november erg nieuwsgierig naar die “meer specifieke en gedetailleerde toelichting” van de Amerikanen, juist omdat niemand de echtheid van het rapport en de geciteerde passages in twijfel trok. Pas onlangs (7 maart) stuurde u die beloofde nadere toelichting naar de Kamer, maar die bevat niet meer informatie dan de mededeling van 9 november en absoluut niet “meer specifieke en gedetailleerde”. U schrijft dat het Pentagon nog eens heeft bevestigd dat het door Argos aangehaalde rapport inderdaad het officiële verslag is om er daarna aan toe te voegen: “Men kan niet verklaren hoe de foutieve informatie over Nederlandse militairen in onder meer dit rapport is terechtgekomen, aldus de Amerikaanse reactie.” Is dat echt het enige dat het Pentagon hierover te melden heeft? Want dit is wel heel summier. Blijkbaar wil het Pentagon geen afstand nemen van de opsteller van het rapport. Waarom niet?
“Het waren destijds Deense militairen die deelnamen aan de operatie en dat is géén geheim, maar ze worden in het stuk niet genoemd. Daar waar ze worden bedoeld, zijn ze waarschijnlijk abusievelijk Dutch in plaats van Danish genoemd. Het spijt me zeer, maar zo eenvoudig kan het soms zijn.” Dat zei u met grote stelligheid tijdens uw toespraak op 9 november. Maar zo eenvoudig was het voor het Pentagon blijkbaar niet. Want in uw brief van 7 maart over de Amerikaanse nadere toelichting komt zelfs deze verklaring niet voor. Zoals u ook helemaal niet ingaat op een andere bron in de Argos-uitzending die de toenmalige Nederlandse militaire aanwezigheid in Kandahar bevestigt.

Kortom op de inhoud van de Argos-programma’s is journalistiek niets aan te merken. De bronnen zijn authentiek en zeer goed gecheckt en voor alle punten die aan de orde worden gesteld, zijn meerdere bronnen. Was dat de reden dat het ministerie voor zijn klacht bij de Raad voor de Journalistiek terugviel op het argument dat Argos het ministerie niet voldoende mogelijkheden tot wederhoor zou hebben verleend?
Opvallend is in ieder geval dat de zich tot wederhoor beperkende klacht werd ingediend, nadat wij als makers van de Argos-programma’s twee keer op het departement waren geweest voor een gesprek met een uitgebreide delegatie van het ministerie (onder wie de secretaris-generaal en zijn plaatsvervanger en hoge militairen). Tijdens die overleggen toonden wij – na overleg met onze bronnen – een belangrijk deel van ons bewijsmateriaal. Nadat wij op deze manier ons materiaal aan “het daglicht van het ministerie van Defensie” hadden blootgesteld, heeft het ministerie er blijkbaar bewust voor gekozen af te zien van een klacht over de inhoud van de Argos-programma’s en zich te beperken tot de kwestie van de wederhoor. Was het bewijsmateriaal van Argos toch niet zo “dun en eenvoudig te weerleggen” en niet zo “gelukkig niet waar”, zoals u tijdens uw toespraak op 9 november had gesteld?

Op het punt van de wederhoor heeft de Raad voor de Journalistiek de Argos-uitzendingen nu beoordeeld en de klacht van Defensie zonder enig voorbehoud ongegrond verklaard.
Daarom vragen we u hierbij vriendelijk de kwalificaties die u tijdens uw toespraak ten aanzien van Argos heeft gebezigd (“graancirkels”, “UFO-journalistiek” en “vliegende schotels”), in het openbaar terug te nemen. Anders zou de indruk kunnen ontstaan dat die opmerkingen enkel en alleen zijn gemaakt om ons programma reputatieschade toe te brengen. Immers er is geen enkele grond gebleken voor uw kwalificaties, noch op grond van de inhoud van de programma’s, noch op grond van het niet-verlenen van wederhoor.
Nu kunt u zeggen: die kwalificaties sloegen op de inhoud van de programma’s en die is niet door de Raad voor de Journalistiek beoordeeld. Maar zo’n reactie is niet terecht. Want tijdens uw toespraak heeft u de kwalificaties direct en als eerste gekoppeld aan de kwestie van de wederhoor en wel in de volgende passage: “Waarom bent u zo zuinig in het verlenen van wederhoor? Kunnen de vliegende schotels van Argos misschien toch niet het daglicht van het ministerie van Defensie verdragen?”

We vertrouwen erop dat u op ons verzoek zult ingaan en hopen op een spoedige reactie.

Met vriendelijke groeten,

Gerard Legebeke en Huub Jaspers
eindredacteur en redacteur Argos

Minister: nieuw kwaliteitsinstituut om problemen aan te pakken

”Als dit zich aftekent, haalt dat echt de reputatie van medisch specialisten naar beneden. Een heel belangrijk punt.” Aldus minister Klink van Volksgezondheid vanochtend in het programma De Ochtenden op Radio 1. Hij reageerde op de berichtgeving van het radioprogramma Argos (Vpro/Vara) over de praktijk van ‘creatief’ declarerende internisten bij maagonderzoeken.

Internisten laten patienten twee keer voor niks naar het ziekenhuis komen voor een maagonderzoek. Dat gebeurt om te voorkomen dat de internisten inkomsten mislopen. Op deze manier blijven ze evenveel verdienen aan de maagonderzoeken als voor de invoering van het nieuwe DBC-declaratiesysteem. Dat vertelden vertegenwoordigers van de Vereniging van Internisten afgelopen vrijdag in Argos.

Klink: “Dat is ook een reden waarom ik overweeg om een kwaliteitsinstituut in het leven te roepen dat simpelweg die gegevens naar boven tilt, zodat verzekeraars maar ook u en ik kunnen verwijzen naar instellingen cq specialisten die dit inderdaad doen. We zullen hier inzicht in moeten krijgen.” Klink sprak van een “stevig probleem, dat we gaan aanpakken”.

Ook de fracties van de PvdA, VVD en SP in de Tweede Kamer reageerden vanochtend in Argos afkeurend op de manier waarop internisten tariefsverlagingen van maagonderzoeken ‘bijplussen’. Eelke van de Veen (PvdA) : “Dit lijkt op een garagehouder die reparaties in rekening brengt die nooit zijn uitgevoerd.” Agnes Kant (SP): “Dit kan natuurlijk absoluut niet.” En Edith Schippers (VVD): “Het is ontluisterend om een specialist dat zo te horen vertellen. Het was werkelijk plat.”

De Nederlandse Zorgautoriteit (NZA) moet volgens de Kamerleden harder ingrijpen. Edith Schippers: “De NZA heeft het hier dus blijkbaar op een akkoordje gegooid met de specialisten.” Eelke van de Veen (PvdA): “De zorgautoriteit zou veel meer boven op dit soort ontwikkelingen moeten gaan zitten.”

Klacht Ministerie van Defensie tegen Argos afgewezen

De klacht die het Ministerie van Defensie bij de Raad voor de Journalistiek heeft  ingediend tegen het radioprogramma Argos (VPRO/VARA) is ongegrond. Dit heeft de Raad donderdag bekendgemaakt. Argos gaat minister Eimert van Middelkoop (ChristenUnie) nu verzoeken om zijn eerdere beschuldigingen publiekelijk in te trekken, dat Argos “UFO-journalistiek” zou hebben bedreven en het publiek “graancirkels” zou hebben voorgesteld.

De klacht van Defensie betrof de Argos-uitzendingen van 17 en 19 oktober 2007 (op  Radio 1), waarin werd bericht over clandestiene militaire operaties van Nederlandse commando’s in 2002 in Afghanistan buiten het toenmalige ISAF-mandaatgebied. Die uitzendingen leidden tot veel publiciteit, tot een waslijst van vragen van de vaste Kamercommissie van Defensie en tot een speciaal Kameroverleg eind november 2007, waarin Kamerbreed onvrede werd geuit over de gebrekkige toelichting die minister Van Middelkoop gaf.

Van Middelkoop reageerde meteen al op 17 oktober in televisiejournaals met de opmerking dat de Argos-berichtgeving “vermoedelijk een canard”  betrof.  Op 9 november beschuldigde de minister, tijdens een feestrede die hij hield ter ere van het vijftienjarig jubileum van Argos, het programma er van “UFO-journalistiek” te hebben bedreven en het publiek “graancirkels”  te hebben voorgesteld. Van Middelkoop voegde hier destijds aan toe: “Daarom heb ik mijn Directeur Voorlichting opdracht gegeven een klacht tegen Argos in te dienen bij de Raad voor de Journalistiek.”

Het duurde tot eind december voordat het ministerie ook echt een klacht indiende. Daarbij viel op dat die klacht niet ging over de inhoud van de Argos-berichtgeving, maar enkel over het weerwoord dat Argos aan Defensie had geboden. De Raad wijst er nu in zijn uitspraak op dat Argos het ministerie meerdere keren benaderde met “gerichte en concrete vragen”, voor het eerst al op 5 september. Dat het ministerie zuinig gebruik heeft gemaakt van de kans op weerwoord, ligt volgens de Raad aan het ministerie zelf en niet aan Argos.

Argos heeft volgens de raad “geen grenzen overschreden” noch wat betreft de journalistiek-professionele vereisten noch wat betreft de maatschappelijke verantwoordelijkheid. Het oordeel van de Raad luidt dan ook klip en klaar en zonder enig voorbehoud: “De klacht is ongegrond.”

Argos wijst er op dat een aantal vragen die naar aanleiding van de uitzendingen door de Tweede Kamer werden gesteld nog steeds niet bevredigend zijn beantwoord door de regering. Daarbij gaat het onder meer om een sheet waarmee Nederlandse commando’s in Afghanistan zich in maart 2002 voorbereidden op een bezoek door de toenmalige minister van Defensie Frank de Grave. Op die sheet staan onder de kop “Wat willen wij niet kwijt” een zestal punten, waaronder: “Hoe is het geregeld met U.S.” Kamerbreed werd Van Middelkoop gevraagd om dit toe te lichten, hetgeen de minister weigerde.

Afgelopen vrijdag nog stuurde de minister een brief aan de Tweede Kamer over een officieel rapport van het Amerikaanse Korps Mariniers, waarin de minister opnieuw stelt dat dit rapport “foutieve informatie” zou bevatten. Het rapport, dat door Argos werd geciteerd, stelt dat Nederlandse militairen al in januari 2002 in Kandahar (Zuid-Afghanistan) waren. De minister stelde meteen na de uitzendingen al dat dit niet zou kloppen en beloofde in een brief aan de Kamer “een meer specifieke en gedetailleerde toelichting van Amerikaanse zijde”. Die toelichting is echter nooit meer gekomen. De minister schrijft nu aan de Kamer: “Men (het Amerikaanse Ministerie van Defensie - Argos) kan niet verklaren hoe de foutieve informatie over Nederlandse militairen in onder meer dit rapport is terechtgekomen.”
De minister laat de Kamer overigens weten dat het door Argos geciteerde Amerikaanse rapport echt is. Ook geeft de minister toe dat in dit officiële rapport van de Amerikaanse Task Force 58 vermeld staat dat Nederlandse militairen begin 2002 in Kandahar waren.  

Argos gaat de minister vragen zijn eerder tegen het programma geuite beschuldigingen (“UFO-journalistiek”) publiekelijk in te trekken.

De uitspraak van de Raad voor de Journalistiek (pdf)

Vandaag diende een zitting bij de Raad voor Journalistiek naar aanleiding van een klacht van het ministerie van Defensie tegen Argos. In de bijgevoegde bestanden (pdf) kunt u zowel de klacht lezen, en ons verweer zoals we dat hebben vandaag hebben toegelicht. We houden u op de hoogte over de uitspraak!

De klacht van het Ministerie van Defensie

Ons verweer tegen de klacht van het Ministerie van Defensie

Meer weten over de missie in Afghanistan, de gezondheidszorg of terrorisme? Vanaf nu vormt www.bureau-onderzoek.nl het startpunt van de zoektocht naar achtergrondinformatie. Bureau-onderzoek.nl wordt de portal op internet waar onderzoeksjournalistiek van de publieke omroepen wordt gebundeld door een unieke samenwerking Argos (VPRO), Reporter (KRO) en ZEMBLA (VARA/NPS).

Deze week is www.bureau-onderzoek.nl gelanceerd.