Argos

Je hoort er niets meer over. En wie er over begint wordt gewezen op de economische crisis: klimaatverandering. Griekenland staat op de politieke agenda, klimaatverandering al een tijdje niet meer. Dat is wel eens anders geweest, weet ook Wijnand Duyvendak, ex-Kamerlid van GroenLinks. Hij schreef het boek ‘Het groene optimisme’ waarin hij beschrijft hoe Nederland in internationaal verband een voortrekkersrol had als het ging om het maken van beleid ten aanzien van klimaatverandering en Co2 uitstoot. Een blik op de statistieken leert dat Nederland op dat vlak inmiddels is afgezakt naar de Europese achterhoede. Dat moet veranderen, maar hoe?Argos gaat tegen de stroom in en schenkt juist nu aandacht aan een vergeten probleem. In Argos een gesprek met onder andere Wijnand Duyvendak en oud-minister Pieter Winsemius.

Presentatie: Max van Weezel

Enkele uren na uitzending te beluisteren:

Podcast: Speel af in een nieuw venster | Download (0.0KB)

Eens was het de mooiste dierentuin van Nederland in het centrum van het Drentse Emmen. Nu gaat hij dicht.
Aan de rand van Emmen moet voor 200 miljoen euro een nieuw zogeheten “belevingspark” komen. Het leeuwendeel van dat geld, 170 miljoen, komt van de gemeente, rijk en provincie. In Emmen is grote verdeeldheid over de plannen en over de vraag of overheden wel zoveel geld in een private onderneming moeten stoppen.
Zijn lokale politici wel in staat om dergelijke grote bouwprojecten te beoordelen? Aan welke druk staan de  raadsleden bloot bij dergelijke verstrekkende beslissingen? Zijn ze voldoende geïnformeerd en toegerust? En wie is straks verantwoordelijk als de tekorten onverhoopt gaan oplopen?
Argos over grote stappen van een kleine gemeente.

Een verslag van Willem de Haan.

Presentatie: Max van Weezel

Enkele uren na uitzending te beluisteren:

Podcast: Speel af in een nieuw venster | Download (0.0KB)

Sport en onderzoeksjournalistiek

Voetbal International publiceerde deze week een groot artikel over de toenemende invloed van criminele gokbazen in de voetbalwereld. ‘Matchfixing’, het doelbewust manipuleren van uitslagen door corrupte bonden en ingehuurde arbiters, is momenteel aantrekkelijker dan drugshandel. Iwan van Duren, onderzoeksjournalist bij Voetbal International, vertelt over zijn onderzoek en over de moeite die het kost om onderzoeksjournalistiek te bedrijven in de wereld van de sport.

Podcast: Speel af in een nieuw venster | Download (0.0KB)

“Informatie over dubbelrol kwam van Nederland”

De journalist Willem Oltmans was begin jaren negentig in de ogen van de Zuid-Afrikaanse autoriteiten een medewerker van de CIA en/of de KGB, en die belastende informatie over Oltmans kwam oorspronkelijk uit Nederland. Dat meldt het journalistieke onderzoeksprogramma Argos (Radio 1), op basis van interne Zuid-Afrikaanse documenten en gesprekken met onder anderen oud-minister Ben Bot.

Willem Oltmans, die in 2004 overleed, werd in 1992 uitgezet uit Zuid-Afrika, waar hij zich twee jaar eerder had gevestigd als correspondent. De reden voor die uitzetting is altijd schimmig gebleven. Oltmans meende dat Nederland achter het besluit zat. De journalist was in een jarenlange rechtszaak tegen de Nederlandse Staat verwikkeld, omdat die hem al sinds de jaren vijftig zou hebben tegengewerkt in zijn werk. Zijn toenmalige advocate, Ellen Pasman, meent dat nu vaststaat dat Nederland bij de uitzetting betrokken was.

Oud-minister Ben Bot, die tijdens de uitzetting van Oltmans secretaris-generaal was op het ministerie van Buitenlandse Zaken, zegt in Argos dat hij in 1992 voor de uitzetting werd gebeld door een Zuid-Afrikaanse minister. ‘Ze wilden hem het land uitzetten. Oltmans was niet meer welkom. (…) Ik had begrepen dat het iets met spionage te maken had. Of dat ie voor een andere mogendheid bereid was geweest om bepaalde informatie door te geven.’

Nederland ging volgens Bot akkoord met de uitzetting omdat Oltmans anders in de gevangenis zou belanden en in die positie grotere schade zou toebrengen aan de Nederlandse belangen. ‘Wij hadden er natuurlijk geen belang bij om Oltmans daar in de gevangenis te hebben. We zaten natuurlijk in die tijd met een regime waarvan wij vonden dat als Oltmans daar gevangen genomen zou worden, dat er weer allerlei krachten in Nederland zouden gaan zeggen: de Nederlandse regering heeft niet meegewerkt, die heeft hem laten creperen, die had er makkelijk wat aan kunnen doen. Dat verwijt wilden wij gewoon niet hebben.’

Zuid-Afrika ontving de informatie over Oltmans van de Nederlandse inlichtingendienst, meldt de toenmalige chargé d’affairs van de Zuid-Afrikaanse ambassade in Den Haag, Chris Landman. De BVD speelde die informatie volgens Landman door aan de Zuid-Afrikaanse inlichtingenfunctionaris op de ambassade in Den Haag.
Landman werd in het proces van Willem Oltmans tegen de Nederlandse Staat achter gesloten deuren gehoord als getuige. Zijn woorden lijkten te worden gestaafd door interne Zuid-Afrikaanse overheidsdocumenten uit 1986 en 1987. Daarin schrijft de toenmalige Zuid-Afrikaanse ambassadeur in Den Haag, David Vrede Louw, dat een Nederlandse contactpersoon voor Oltmans waarschuwt; de journalist is ‘een vijand van deze regering’, en elke verbintenis van Zuid-Afrika met Oltmans zal ‘de Nederlands-Zuid-Afrikaanse verhoudingen schade toebrengen’. Landman schrijft zijn ambassadeur daarop dat de betreffende contactpersoon voor de inlichtingendienst werkt.

Uit een verslag van Landman uit 1987 aan een hoge functionaris van het Zuid-Afrikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken blijkt dat ‘veiligheidsdiensten Nederland’ via de inlichtingenfunctionaris op de Zuid-Afrikaanse ambassade in Den Haag laten weten dat Oltmans ‘een dubbelagent van KGB en CIA’ is.

Bot zegt in Argos niets te weten van Nederlandse initiatieven om de Zuid-Afrikanen over Oltmans te informeren. Oud-diplomaat Hans Sondaal, de toenmalige tweede man op de Nederlandse ambassade in Pretoria, zegt zich moeilijk te kunnen voorstellen dat Oltmans een geheim agent was. Sondaal ziet op basis van de nieuwe informatie twee mogelijkheden: of de Nederlandse autoriteiten gaven de Zuid-Afrikanen achtergronden over Oltmans op hun nadrukkelijke verzoek, of mensen uit de hoek van de Nederlandse inlichtingendienst fluisterden de Zuid-Afrikanen uit eigen beweging in.

21-01-2012

Willem Oltmans. Eeuwige dwarsligger en eenmotorige mug, werd hij genoemd. Maar ook: een dappere doorzetter en een kritische onafhankelijke geest. Feit is dat Oltmans als journalist contacten had in de hoogste politieke en maatschappelijke kringen. Vooral in het buitenland, en dan met name in landen met omstreden leiders. In eigen land zorgde dat voor grote animositeit tussen Oltmans en de Nederlandse overheid.

In Argos reconstrueren we Oltmans uitzetting uit Z.Afrika in 1992 en proberen we een antwoord te krijgen op de vraag in hoeverre de Nederlandse staat daar een rol in speelde.

Oltmans kreeg in 1990 van het blanke apartheidsbewind in Zuid-Afrika toestemming om over het land te komen schrijven. En dat kreeg niet iedereen. Het regime onder leiding van president De Klerk voelde dat het de macht binnen niet al te lange tijd zou moeten delen met de zwarte meerderheid. Maar al twee jaar na zijn komst werd Oltmans, door de Zuid-Afrikaanse autoriteiten op het vliegtuig naar Nederland gezet. Nu, twintig jaar na dato, is nog onduidelijk waarom Willem Oltmans destijds Zuid-Afrika moest verlaten. Had hij zich onmogelijk gemaakt? Was hij een gevaar voor de Zuid-Afrikaanse autoriteiten? Of had dit te maken met het aloude conflict tussen Oltmans en de Nederlandse Staat, met wie hij al zo lang was gebrouilleerd?

Een verslag van Eric Arends.

Presentatie: Max van Weezel

Beluisteren:

Podcast: Speel af in een nieuw venster | Download (0.0KB)

Shell in Nigeria

In 2010 was het even groot nieuws: Shell zou machtiger zijn dan de Nigeriaanse overheid. Dat zou blijken uit Wikileaks-cables van de Amerikaanse overheid over de rol van Shell in het Afrikaanse land. Deze week verscheen in De Groene Amsterdammer een artikel waarin dat nieuws nauwgezet wordt nageplozen. Journalist Marcel Metze, die bezig is aan een boek over de oliegigant, dook zelf in de cables en is vandaag te gast in Radio Onjo. Aan de telefoon reageert Lukas Burgering, woordvoerder van Shell.

Nederland is een goede doelen land. We zijn er dol op. Volgens het onderzoek ‘geven in Nederland’ van de Vrije Universiteit in Amsterdam geven burgers in Nederland bijna 5 miljard euro aan goede doelen. Driekwart van de Nederlanders geeft wel eens wat, daarmee is Nederland Europees koploper, blijkt uit internationaal onderzoek. Een vrijgevig volk dus. En juist nu wordt, door de grote bezuinigingen op met name de zorg, cultuur en onderwijs meer dan ooit aanspraak gemaakt op het particuliere verantwoordelijkheidsgevoel.Het is niet precies bekend hoeveel goede doelen er in Nederland zijn. Er is geen centrale registratie. Volgens de Belastingdienst gaat het om ongeveer 30.000 goede doelen.
Op hun websites en in hun folders garanderen ze dat het geld goed terechtkomt, daarbij maken ze gebruik van een keurmerk of een ANBI-status, een vrijstellingsstatus van de belastingdienst.
Maar wat stellen deze keurmerken voor? Doen goede doelen wat ze zeggen? En is er eigenlijk wel voldoende toezicht in deze branche?

Argos met ‘gift op drift’ over controle in de wereld van de goede doelen.

Presentatie: Max van Weezel

Enkele uren na uitzending te beluisteren:

Podcast: Speel af in een nieuw venster | Download (0.0KB)

Commissie Deetman en de media

Te gast is Robert Chesal, journalist bij de Wereldomroep. Hij onthulde in 2010, samen met Joep Dohmen van NRC, de grootschaligheid van het seksuele misbruik in de RK Kerk. Hij is verontwaardigd over een van de conclusies van de Commissie Deetman, waarin te lezen valt dat de media zich puur en alleen gebaseerd hebben op de verhalen van de slachtoffers. ” Zij ( de media) hebben voor zover bekend geen nader onafhankelijk onderzoek verricht.”  Chesal noemt deze generalisaties in het rapport van Deetman, ‘verontrustend’.

Islamofobie is zeker geen randverschijnsel meer. Maar wat is de aard en de omvang ervan precies in Nederland? Incidenten bij moskeeën vallen op, maar hoeveel vinden er eigenlijk plaats? En, waarom worden niet alle incidenten gemeld? Ook islamofobe uitingen op internet worden niet altijd gemeld. De aard en omvang ervan zijn verontrustend.
Argos spreekt er over met onderzoekster Ineke van der Valk, hoogleraar Frank Bovenkerk en het Meldpunt Discriminatie Internet. Aanleiding vormt het boek ‘Islamofobie en Discriminatie’ dat Van der Valk begin januari publiceert.
Khadija Arib (PvdA, Tweede Kamer) reageert in de uitzending.

Presentatie: Max van Weezel

Beluisteren:

Podcast: Speel af in een nieuw venster | Download (0.0KB)

Belwinkel in Rotterdam waar inval werd gedaan

Kerstavond 2010. De nationale recherche heeft een ambtsbericht van de inlichtingendienst AIVD gekregen waarin staat dat de Somalische terreurbeweging Al Shabaab van plan is met de kerst een aanslag te plegen in Nederland. De tijd dringt, want het bericht van de AIVD is pas op vrijdag 24 december ter beschikking gesteld aan de nationale recherche. Veel tijd voor nader onderzoek is er niet. Er moet snel worden gehandeld. Politie en justitie nemen geen risico en dus wordt er nog diezelfde avond op verschillende locaties in Rotterdam en Gilzen een inval gedaan. Er worden twaalf personen aangehouden.

Vijf dagen na hun aanhouding zijn alle twaalf Somaliërs vrijgelaten en twee maanden later geldt geen van hen nog langer als verdachte. Het Openbaar Ministerie komt met een schadevergoeding. De Somaliërs zelf zeggen dat ze er zijn ingeluisd. Ze spreken van een `valse tip’, afkomstig van een landgenoot die hen wilde afpersen. Hoe geloofwaardig is hun verhaal? Waar draaide het bij die afpersing om? En: Is het aannemelijk dat een simpele afpersingszaak binnen de Somalische gemeenschap tot zo’n ophef leidt in Nederland, waarbij driehonderd agenten worden ingeschakeld om een terreurdreiging af te wenden?
Argos over afpersing, illegale banken en een Somalische journalist met bijzondere praktijken.

Presentatie: Djoeke Veeninga

Beluisteren:

Podcast: Speel af in een nieuw venster | Download (0.0KB)